Radioja nga Tirana

Nga Ardian Vehbiu

Rastësisht ndesha në një album jazz-i italian, Espresso 443, nga Enrico Blatti, i etiketës Egea (mund të dëgjohet këtu, në iTunes), me nuanca mesdhetare elegante tipike, që zuri mirë vend në audiotekën time; por çfarë e dallon këtë album nga të tjerët gjithnjë të cilësisë së lartë të Egeas, është një tragë e titulluar Radio Tirana.

Çfarë do ta ketë frymëzuar klarinetistin Blatti t’ia kushtojë një kompozim të vetin radios shtetërore të Shqipërisë?

Meqë përgjigjen nuk e kam, po ia lejoj vetes të imagjinoj se pjesa evokon Radio Tiranën e djeshme, atë me valë të shkurtra, që pushtonte qiejt e netëve europiane, duke filluar që me notat lajmëruese të trompës (sinjali i intervalit, dëgjojeni këtu), që rimerrte vargjet e para të një kënge të njohur revolucionare të Prenk Jakovës: “Ndër ara, fabrika, kantiere…”

Ose më mirë – evokon mahnitjen e publikut përtej me zërin enigmatik, krejtësisht alien, si nga një dimension tjetër, botë alternative ose univers paralel, të Radio Tiranës në gjuhë të huaj.

Në vitet 1970-1980, eteri mbi kontinentin plak ishte shndërruar në fushë-betejë të valëve: propagandë, kundërpropagandë, zhurmues dhe kundërzhurmues; teksa antenat e radiofonisë i kapnin e i kontrollonin qiejt më shpejt e më efektshëm se raketat dhe avionët e NATO-s dhe të Traktatit të Varshavës.

Brenda asaj hapësire të pështjelluar, edhe Radio Tirana ishte superfuqi e llojit të vet.

Vizioni për botën i përcjellë nga njoftimet dhe emisionet e saj; shpjegimi dhe interpretimi që u bëhej ngjarjeve; vetë përzgjedhja e lajmeve, sipas një logjike krejtësisht idiosinkratike, që nuk përkonte as me atë komercialen të agjencive perëndimore, as me propagandën filosovjetike bishtdredhur dhe fjalëbutë të Lindjes, ofronte një alternativë.

“Zëri i Shqipërisë, zëri i së vërtetës”, më ka thënë njëherë, në greqishte të kulluar, një koleg athinas, në Napoli. Militant i PASOK-ut, i angazhuar seriozisht në politikë, i ndershëm dhe i përkushtuar ndaj kauzës së vet, kolegu më tregonte se me ç’interes ndiqeshin emisionet e Radio Tiranës nga disa segmente të së majtës greke.

Nuk besoj që efekti i atëhershëm mund të krahasohet, sado pak, me efektin e kujt dëgjon sot radio Teheranin ose Phenian-in; ose kush shfleton sajtet e agjencive të lajmeve iraniane ose koreano-veriore.

Ndryshe nga Irani ose Koreja e Veriut sot, të cilat pikturohen nga propaganda perëndimore si prani “armiqësore” në skakierën globale, dhe që, në një mënyrë ose në një tjetër, janë ose në prag të luftës me Amerikën, ose përfaqësojnë pretekste madhore për t’i mbajtur të majme buxhetet ushtarake, Shqipëria nuk kanoste askënd, as kanosej prej kujt.

Por Radio Tirana pas gjase dëgjohej si jehona e një kërcënimi metafizik për rendin global, të Lindjes dhe të Perëndimit; sepse u provonte, atyre që merrnin mundimin ta dëgjonin, se ishte e mundshme të mbijetoje, edhe pse i përfshirë nga skizofrenia paranoide totale.

I datëlindjes 1969, Enrico Blatti do të ketë pasur mundësinë t’i dëgjojë edhe ai transmetimet nga galaktika fqinje, të cilat më bukur se gjithçka tjetër e kanë simuluar, në historinë e telekomunikacioneve, realitetin e një sinjali jashtëtokësor.

Nga pikëpamja muzikore, “Radio Tirana” i përngjan një tangoje me gjunjë të përthyer, kushedi për shkak të kohës kryesisht 5/8; një estetikë klezmer e transplantuar, si me magji, në një orkestër qytetare të Shkodrës në vitet 1960; ose edhe traga shoqëruese e titujve hyrës të një filmi përndryshe të pamundshëm, pak pikaresk e pak romantik të Fellini-t, me një Astor Piazzolla sa shqiptar aq edhe melankolik, që i bie bandoneonit në tavernën e hotel Dajtit në 1945.

Ajo pjesë e Enrico Blatti-t nuk transmeton lajme për oxhaqe që naltohen drejt resh dhe trase hekurudhash, a për dentistë pararojë, që realizojnë planin e dhëmballëve të shkulura; por vetëm burimi i muzikës shqiptare, po aq misterioze për publikun e Italisë përballë sa edhe bota brenda “kështjellës-fanar” në brigjet e Adriatikut.

Ose më mirë, një muzikë jo aq shqiptare, sa të frymëzuar nga muzika shqiptare; versioni world i një kolone zanore të Nino Rota-s, për një komedi me Alberto Sordi-n, inxhinier i huaj në Durrësin e viteve 1970, kushedi edhe drejtpërdrejt i përfshirë në ndërtimin e antenave të përbindshme të radiostacionit të Fllakës, që do t’ua torturonin transistorët radiove të pushuesve në plazhet e plogëta të dekadës.

Italianët, dhe dëgjues europianë të tjerë anembanë kontinentit, do të kenë vrarë mendjen për të gjetur një lidhje, sado të tërthortë dhe të pamjaftueshme, mes kësaj muzike që në thelb bashkon Perëndimin dhe Lindjen njëlloj siç e bashkon Mesdheu Veriun dhe Jugun e Botës; dhe mesazhit propagandistik flakëhedhës që shpërndanin derë më derë valët e Radio Tiranës.

Por asgjë përmbysëse e antikonformiste nuk gjen dot, në ritmet e thyera të muzikës së Ballkanit të përfytyruar nga Blatti, përveç hapit të shpejtë e të çrregullt të një zonje borgjeze në parkun e ndriçuar keq, në taka të larta e mëndafsh, e me frymën të parfumuar me konjak, që gatitet të tradhtojë të shoqin, kushedi për herë të parë; një Madamë Bovary pak ballkanike e pak adriatike, me erën e njelmët të detit në flegrat e ndezura.

Advertisements
nga moderatori Postuar te Dita

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s